Het landschap op de Veluwe is bijzonder. In het gebied waar nu De Hoge Veluwe ligt, waren het tot zo'n tienduizend jaar geleden alleen natuurkrachten die het landschap beïnvloedden. Er zwierven weliswaar allang mensen rond, maar omdat zij slechts vruchten verzamelden, visten en jaagden, veranderden zij het landschap niet. Heel geleidelijk gingen zij echter de omgeving aan hun wensen aanpassen. Er werden open plekken in de bossen gemaakt door houtkap. Zo kon men met het verkregen hout woningen bouwen. Op de open plekken werden akkers aangelegd. Door steeds meer houtkap en door beweiding werd het bos meer en meer teruggedrongen en vervangen door heidevelden.

Tijdens de Middeleeuwen waren langs de randen van de Veluwe en in enkele dalen, dorpjes ontstaan. Ook stonden her en der hoeven. Op de uitgestrekte heidevelden liet men steeds meer schapen grazen en er werden plaggen gestoken voor bemesting van de akkers. Daardoor ontstonden er kale plekken in de heide. Het losse zand ging stuiven en de wind maakte de plekken steeds groter. Zonder dat er opzet in het spel was, hebben de activiteiten van de mens er zo toe geleid dat er eerst heidevelden en later stuifzanden ontstonden. Grote delen van het oude, licht golvende dekzandlandschap werden nu zandverstuivingen. Om de stuifzanden vast te leggen, zijn de meeste in de 19e eeuw met bos beplant.

Ongeveer de helft van het oppervlak van De Hoge Veluwe is begroeid met bos. Het overige terrein bestaat voornamelijk uit heidevelden en ruige grasvlakten. Het zijn vooral de planten die het aanzien van De Hoge Veluwe bepalen; groot of klein, boomreuzen en tapijten heide of mos. Wist u al dat er verschillende soorten bossen op De Hoge Veluwe zijn? Ruim 1500 ha is cultuurbos. Dat is aangeplant bos.

Bossen
Omdat de bodem van de Hoge Veluwe voornamelijk uit arme zandgrond bestaat, is het grootste deel van de cultuurbossen naaldbos. Dit naaldbos bestaat overwegend uit grove den. Later kwam hier de Douglasspar bij. Verder is er op De Hoge Veluwe ook cultuurbos te vinden dat bestaat uit Amerikaanse eiken. Mevrouw Kröller-Müller was diep onder de indruk van de prachtig gekleurde herfstbladeren van deze bomen.

Overige bossoorten in het Park zijn loofbos en het zogeheten spontane bos. Spontaan bos is bos dat voornamelijk bestaat uit vliegdennen. Een vliegden is een grove den die niet door de mens is geplant, maar die is ontstaan uit zaad dat door de wind werd verspreid. In het open landschap groeien vliegdennen grillig. Dit komt doordat ze vanwege de wind  en de ruimte in de breedte groeien, in plaats van in de hoogte. Het Jeneverbessenbos op De Hoge Veluwe verdient een aparte vermelding. Dit type bos, dat op natuurlijke wijze is ontstaan, bestaat uit lage, oude jeneverbesstruiken. Wilde jeneverbessen zijn tegenwoordig zeldzaam en de eigenaardige, karakteristieke vormen van de struiken spreken sterk tot de verbeelding.

Heidevelden
De uitgestrekte ruige vlakten van de Hoge Veluwe zijn van een bijzondere schoonheid. Bijna nergens in ons dichtbevolkte land vindt men nog zo'n grote onaangetaste ruimte. Uitgestrekte heidevelden zijn een onmisbaar, karakteristiek onderdeel van het Veluwse landschap. De heide is op zijn mooist in augustus, als de struikheide bloeit. De vroeger zo algemene, fraaie paarse heidevelden zijn in Nederland helaas een zeldzaamheid geworden. Wilt u meer weten over de natuur in het Park? Neem een kijkje in het Bezoekerscentrum. Daar vindt u meer achtergrondinformatie. 

Stuifzandlandschappen
Stuifzandlandschap is zeldzaam; niet alleen zijn de weidse zandduinlandschappen schitterend om te zien, tevens is het van onschatbare waarde voor zeldzame plant- en diersoorten.

Ten tijde van de familie Kröller-Müller was er nog een behoorlijke hoeveelheid stuifzandlandschap. Echter, doordat de bossen in omvang toenamen en de invloed van de wind zodoende afnam, raakte het zand met humus en mosjes bedekt. Zo verdween dit unieke landschap langzaam maar zeker. Tientallen plant- en diersoorten van de rode lijst werden met uitsterven bedreigd.
 
In 2001 en 2002 besloot De Hoge Veluwe, die de taak heeft het voormalig landgoed van de Kröllers te beheren en bewaren, om het stuifzandlandschap weer in ere te herstellen. Er is ongeveer negentig hectare vliegdennen gekapt en van veertig hectare werd de toplaag verwijderd. De onderliggende humuslaag werd afgegraven, waardoor het onderliggende stuifzand weer vrij kwam te liggen. Het resultaat is als vanouds en indrukwekkend: de wind krijgt weer grip op het zand en doet het weer volop stuiven.

Als u het stuifzand wilt zien, is het een aanrader om bij de Wildbaanweg recht het gebied in te lopen. Vanaf daar heeft u een prachtig weids uitzicht over het landschap.